- وب سایت مهندس علي ماهرالنقش - http://www.amaher.ir -

دشمن شناسی

انسان موجودی اجتماعی است، که می بایست توانایی برقراری ارتباط با سایر افراد موجود در اجتماع را داشته باشد. در این راستا اگر شخصی بتواند تعاملی سازنده و عاقلانه با جامعه برقرار نماید، فردی موفق به شمار می رود؛ و اگر نتواند این ارتباط را درست برقرار نماید، آن وقت است که دچار بسیاری از مشکلات اجتماعی و فردی می شود. در این رابطه در موضوع رفتارشناسی و رفتار سازمانی مباحث بسیار گسترده ای درباره ارتباط، انواع آن، روش های آن و … بیان گردیده است.

از زاویه ای دیگر، رابطه ی انسان با خدا مطرح است. انسانی موفق و سعادتمند است که بتواند این رابطه را نیز به طور صحیح و عالی برقرار نماید.

و از منظری دیگر، رابطه ی انسان با خودش مطرح است. انسانی در این عرصه پیروز است که بتواند خودش را بشناسد. «من عرف نفسه فقد عرف ربّه»[۱]

…………………………

ولی یکی از مهم ترین نکات در برقراری این ارتباطات؛ چه با خدا، چه با اجتماع و چه با خودش، تشخیص دوست[۲] و دشمن[۳] در محیط مورد بحث است.

پس اگر کسی بتواند دوست و دشمن خود را بدرستی تشخیص داده، و روابط خود را متناسب با آن تنظیم کند، فردی موفق در تعاملات درونی، تعاملات اجتماعی و تعاملات با پروردگار خواهد بود.

…………………………

تعریف دشمن درون

پیامبر عظیم الشأن اسلام (ص) در این رابطه چنین می فرمایند: «اَعْدی عَدُوِّّکَ نَفْسُکَ الَّتی بَینَ جَنْبَیْکَ»[۴]. پس خطرناک ترین و دشمن ترینِ دشمنان، نفس است؛ نفسی که ما را به بدی امر می کند. «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَهٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبی»[۵]

تعریف دشمن آشکار

خداوند متعال در قرآن می فرماید: «إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدوّا»[۶]  و در جای دیگر می فرماید: «إِنَّ الشَّیْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبینٌ »[۷] پس  اصلی ترین دشمن انسان، شیطان است، و ما باید او را دشمن بدانیم.

تعریف دوست و دشمن در اجتماع

حضرت علی (ع) در نهج البلاغه چنین می فرمایند: «أَصْدِقَاؤُکَ ثَلَاثَهٌ وَ أَعْدَاؤُکَ ثَلَاثَهٌ؛ فَأَصْدِقَاؤُکَ صَدِیقُکَ وَ صَدِیقُ صَدِیقِکَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّکَ وَ أَعْدَاؤُکَ عَدُوُّکَ وَ عَدُوُّ صَدِیقِکَ وَ صَدِیقُ عَدُوِّک».

یعنی «دوستان تو سه کسند و دشمنانت سه کس. امّا دوستان تو؛ دوست تو و دوست دوست تو و دشمن دشمن توست، و دشمنانت؛ دشمن تو و دشمن دوست تو و دوست دشمن توست.»[۸]

…………………………

خلاصه

به طور خلاصه می توان وضعیت دوست و دشمن را در جدول زیر خلاصه نمود. البته این بحث می تواند در سطح فردی، اجتماعی و حتی مدیریتی کلان کشوری و بین المللی مورد توجّه قرار گیرد.

[1]


[۱] الحیاه،  ترجمه احمد آرام، ج‏۱ ، حدیث۲۱۲

[۲] دوست کسی است که خیر تو را می خواهد

[۳] دشمن کسی است که برایت شر طلب می کند

[۴] بحار الانوار، کتاب الایمان و الکفر، باب مراتب النفس عدم الاعتماد علیها، حدیث ۱

[۵] سوره یوسف – آیه ۵۳

[۶] سوره فاطر – آیه ۶

[۷] سوره یوسف – آیه ۵

[۸] نهج البلاغه، حکمت ۲۹۵، ترجمه شهیدى