کنترل و نظارت از نگاه دین | وب سایت مهندس علي ماهرالنقش


سرویس فرهنگی از کتاب ” مدل مدیریت جامع فرهنگ ” در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی رونمایی شد. یکشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۷:۴۱ . . به گزارش خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، در جلسه امروز (۱۴ آذرماه) کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی از کتاب “مدل مدیریت جامع فرهنگ” رونمایی شد. کتاب “مدل مدیریت جامع فرهنگ” […]

بازنشر از سایت الف/ . هم زمانی انتشار این مقاله با ابلاغ سیاست های کلی انتخابات، توسط مقام معظم رهبری (مدظله العالی) را به فال نیک می گیرم، و امیدوارم بتوانیم شبیه سازی اندکی از شرایط نموده و ضرورت بازمهندسیِ نظام انتخاباتی و بازنگری جدی در شاخص­های تأیید صلاحیت­ها را در حد مقدور تبیین نماییم. […]

به گزارش خبرنگار سلامت خبرگزاری تسنیم، غلامرضا پورحیدری با اشاره به برگزاری نشست بیست و چهارم انجمن علمی مدیریت بحران ایران با عنوان “شبیه سازی بحران” اظهار کرد: در این نشست که در سالن کنفرانس دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، علی ماهرالنقش مؤلف کتاب شبیه سازی بحران به ارائه سخنرانی پرداختند و […]

سلسله مقالات مدیریت راهبردی و جامع فرهنگ یادداشت: علی ماهرالنقش – روزنامه اصفهان زیبا – ۱۶ تیر  ۱۳۹۴ *   *   *   *   * چنانچه در مقاله قبل گذشت سلسله مقالات مدیریت جامع فرهنگ ایجاد زمینه برای نقد، تکمیل، بهره­ برداری و رشد و تعالی موضوع مدیریت جامع فرهنگ، به صورت هفتگی منتشر خواهد شد. در […]

رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۷۳ در دیدار با هنرمندان و مسئولان فرهنگی کشور چنین گفته اند: … «و اما در عرصه‌ی فرهنگ، بنده به معنای واقعىِ کلمه، احساس نگرانی میکنم و حقیقتاً دغدغه دارم. این دغدغه از آن دغدغه‌هایی است که آدمی به خاطر آن، گاهی ممکن است نصفِ شب هم از خواب […]

در هفته پدافند غیر عامل، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان کتاب شبیه سازی بحران “Crisis Simulation” را منتشر نمود.   هر که در عاقبتِ کار نِگَریست، در عاقبتْ نَگِریست ******* کشور ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی طبیعی و سیاسی آن و نیز بروز و ظهور انقلاب اسلامی در آن، در معرض تهدیدات جدّی طبیعی و بشرساز […]

یک شهر خوب و ایده آل، چه شهری است؟ ………… مردم در آن دارای آسایش باشند؟ (توجّه به جسم انسان) مردم در آن دارای آرامش باشند؟ (توجّه به روح انسان) شهری است که خلّاق باشد؟ پیشرفته و مدرن باشد؟ توسعه یافته باشد؟ مردم محور باشد؟ سرآمد باشد؟ زیبا باشد؟ ……. ؟ ………………. اگر بخواهیم نگاهی […]

موضوع مدیریت بحران یکی از نیازهای آموزشی سازمان هایی است که در یکی از عرصه های اقتصادی، صنعتی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و دفاعی فعالیت می نماید. چرا که هر سازمانی دارای رقبایی است که در صدد پیشی گرفتن از او در عرصه بازار هستند؛ و بحران سازی از سوی رقبا در شرایط فعلی امری طبیعی […]

حجت‌الاسلام احمد سالک، نائب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی راه‌اندازی قرارگاه‌های فرهنگ را از اولویت های کمیسیون فرهنگی مجلس برشمرد و در بیانی صریح خواستار پاسخگویی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره علت عدم راه اندازی قرارگاه های فرهنگ در کشور شد. ……………………… به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات باشگاه خبری فارس «توانا»، چندی […]

تحریم های فلج کننده باید مردم ایران را مجبور به پذیرش شرایط غرب و در رأس آنها آمریکا کند، چرا که استکبار چند هدف را هم زمان دنبال می کند. ۱- شکستن الگوی مقاومت (انقلاب اسلامی) در برابر استکبار و قلدران جهانی ۲- نا امید کردن حرکت های نوظهور بیداری اسلامی در سایر کشورها ۳- […]

کلمه سناریو از عبارت لاتین (Scenario) گرفته شده، و دارای معنی واحد، و تعابیر متفاوتی در حوزه های مختلف کاربردی آن است. در عالم هنر کلمه سناریو به عنوان متن یا نمایشنامه ای است که فیلم یا تئاتر بر اساس آن تولید و ایجاد می شود. در این متن تمامی عوامل فیلم، نقش آنها، دیالوگ […]

اگر چه همواره طراحی و بهینه سازی سیستم یکی از آرزوهای هر مدیر توانا و خردمندی بوده، لیکن یکی از چالش های مهم در بهینه سازی سیستم ها و نظامات موجود مقاومت و کارشکنی افراد ذی نفوذ در سازمان است، که منافع شان تهدید می شود! این مطلب به خصوص در سازمان هایی که دارای […]

ما فرزندان دلیل هستیم، و آنجا می رویم که دلایل راهنمایی مان کنند. برای ارزیابی و ارزشیابی هر موضوعی شاخص و خط کش نیاز است. اگر خط کش استانداردی وجود داشته باشد، آنگاه می توان با اطمینان و به دور از سوگیری و حب و بغض های فردی و گروهی و … نسبت به مسایل […]

مهندس ماهرالنقش در مصاحبه اختصاصی با هفته نامه جام اصفهان تاکید کرد : قرارگاه فرهنگ نباید با مدیریت سیاسی اداره شود …………………………………………….. همه عقلا قبول دارند که در مقابل هجمه دشمن، باید کار منسجم و هماهنگی انجام داد … پس اگر بپذیریم که به فرهنگ کشور حمله شده، و ما باید در مقابل این هجمه […]

نوشته حضرت آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی ………………….. مرحوم حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین ابوترابی برایم نقل کرد که در یکی از کمپ‌ها و اردوگاه‌های اسرای ایرانی در عراق، مسئول اردوگاه تغییر کرد و سرهنگ بعثی سختگیری آمد. وقتی دید اسرا به یکی اقتدا کردند و نماز جماعت می‌خوانند، اعلام کرد نماز جماعت ممنوع و پیش نماز را که یک […]

چند روز پیش که صحبت های مقام معظّم رهبری (مدظلّه العالی) را در جمع جوانان استان خراسان شمالی شنیدم؛ به یاد خاطره ی جلسه ای افتادم، حدود یک سال و اندی پیش، با مسئولان عالی فرهنگی یک استان. در آن جلسه قرار بود بر روی سندی که  بر موضوع مدیریت جامع فرهنگ و قرارگاه فرهنگ […]

ساختار شکست کار معادل کلمه لاتین Work Breakdown Structure – WBS است. کاربرد این واژه که در بر گیرنده یک ابزار کارآمد در سیستم های کاری مختلف است، تسهیل کننده و سازماندهی کننده در انجام یک پروژه، یک موضوع، و یا یک فعالیت است. بدین صورت که آن مقوله را در سطوح مختلف تقسیم­بندی می­کند، […]

دو چالش اصلی امروز فرهنگ کشور، یکی عدم وجود نظام جامع فرهنگ است تا همه داشته ها، قوت ها، توانمندی ها و امکانات خود را در یک منظومه واحد و منطقی قرار داده و در راستای ارتقاء سطح فرهنگ به کار گیریم، و دیگری عدم تدوین مدل های عملیاتی و اجرایی دینی (عدم تدوین سبک […]

شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی از شجره های طیّبه ای است که پس از انقلاب اسلامی به دست مبارک امام خمینی (ره) غرس شده و در طول زمان حیات خود، همواره از حمایت بی بدیل رهبری معظّم انقلاب بهره مند بوده است. لیکن فرآیند عملکردی، میزان اثربخشی، نوع سازمان دهی و پاره ای مسائل دیگر […]

چاپ این نوشته

کنترل و نظارت از نگاه دین

 

بر اساس تعاریف رایج، مدیریت فرآیند به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه‌ریزی، سازماندهی، بسیج منابع و امکانات، هدایت و کنترل است که برای دستیابی به اهداف سازمانی و بر اساس نظام ارزشی موردقبول صورت می‌گیرد. (رضائیان, اصول مدیریت, ۱۳۹۱)

و برای مدیریت اجزایی برشمرده اند، مانند موارد زیر:

  • هدف‌گذاری
  • برنامه‌ریزی
  • سازمان­دهی
  • تصمیم‌گیری
  • هدایت و رهبری
  • ارتباطات
  • هماهنگی
  • کنترل و ارزیابی

 

در اینجا کنترل (نظارت)، شامل فعل یا افعالی است در مدیریت که تسلط قدرتمندانه دانشی بر کلیه اجزاء موجود در یک سازمان را برای جلوگیری از ایراد و اشکال و خطا و اصلاح نمودن آن‌ها را بر اساس شاخص‌ها اثبات می‌کند.

با این مقدمه می خواهیم مروری کنیم بر مفاهیم دینی ما در موضوع کنترل، نظارت و مراقبت در سازمان.

خداوند کریم یکی از ارکان مدیریت در نظام هستی را کنترل، نظارت و مراقبت برشمرده است، که در ادامه به تعدادی از آنها اشاره می شود.

 

مراقبت و نظارت در آیات قرآن

  • إِنَّ اللَّهَ کاَنَ عَلَیْکُمْ رَقِیبًا یعنی: زیرا خداوند، مراقب شماست.[۱]
  • إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلَیْکُمْ رَقیباً یعنی: همانا خدا مراقب اعمال شما است.[۲]
  • وَ کانَ اللَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ رَقیباً یعنی: و خدا بر هر چیز مراقب بوده است.[۳]
  • وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهیداً ما دُمْتُ فیهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنی‏ کُنْتَ أَنْتَ الرَّقیبَ‏ عَلَیْهِمْ وَ أَنْتَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهیدٌ

یعنی: و تا در میان ایشان بودم شاهد اعمال‏شان بودم پس از اینکه مرا بسوى خود خواندى تو خودت مراقب و شاهد بر آنان بودى و تو بر هر چیز شاهدى.[۴]

 

 

  • ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَیْهِ رَقیبٌ‏ عَتیدٌ

یعنی: هیچ سخنى در فضاى دهان نمى‏آورد مگر آنکه در همانجا مراقبى آماده است.[۵]

 

  • وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ[۶]

یکى از مزایاى منحصر بفردى که فقط در دین اسلام هست ضمانت اجرائى آن است که بر خلاف سایر قوانین و مقررات دینى و حکومتى سایر ملت‏ها در اسلام بر سه اصل استوار است:

۱- اجراى قانون تشویق و تنبیه یا مجازات مجرمین.

۲- تربیت و ارشاد و تعلیم از کودکى تا پیرى.

۳- نظارت همگانى بر یکدیگر و نقش مردم در این امور و این اصل سوم ویژه اسلام است.[۷]

 

  • کُلُّکُمْ‏ رَاعٍ‏ وَ کُلُّکُمْ مَسْئُولٌ عَنْ‏ رَعِیَّتِهِ

اسلام دارای سه ضمانت اجرا یا سه رکن اساسى در حکومت اسلامى هست:

اوّل- ایجاد ایمان و رشد تربیت فطرى و وجدانى انسانها

دوّم- ضمانت اجرایى مکتب اسلام، نظارت همگانى و دادن مسئولیّت به عموم افراد در کار یکدیگر است، در کار حکومت نظارت در اجراى کار قانونى با گزینش انسانهاى عالم و پرهیزکارى که بدون هوى و هوس و بدون روحیه عوامفریبى گردد، بدون حب دنیا و جاه طلبى، امّا با داشتن روحیّه ایثار، شجاعت و فداکارى باشند انجام مى‏دهد زیرا قرآن مى‏گوید: کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ (آل عمران-۱۰۴)

[۸]

 

  • وَ لا تَجَسَّسُوا[۹] این حکم اخلاقى است که در سوره‏اى بنام حجرات یعنى همانجایى که انسانها به زندگى خصوصى و نه اجتماعى مشغولند آمده است … و ربطى به نظارت عمومى که یکى از ارکان ضمانت اجرائى احکام حکومت اسلامى است ندارد زیرا در حکومه اسلامى همه بایستى بر یکدیگر و امور اجتماعى و سیاسى کشور که سرنوشت همگان به آنها بستگى دارد نظارت داشته باشند تا خطراتى حیات فرد و جامعه را تهدید نکند زیرا در آیات متعدّد گفته است: کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ (آل عمران/۱۱۰) [۱۰]

 

مراقبت و نظارت در سخن معصومین ع

در ادبیات و نیز سیره ائمه معصومین علیهم السلام و پیامبران سلف نیز در باب مراقبت و کنترل و نظارت موارد بسیاری وجود دارد، که در ادامه تعدادی نقل شده است.

 

  • سپس رفتار کارگزاران را بررسى کن، و جاسوسانى راستگو، و وفا پیشه بر آنان بگمار، که مراقبت و بازرسى پنهانى تو از کار آنان، سبب امانت دارى، و مهربانى با رعیّت خواهد بود.[۱۱]

 

  • و از همکاران نزدیکت سخت مراقبت کن، و اگر یکى از آنان دست به خیانت زد، و گزارش جاسوسان تو هم آن خیانت را تأیید کرد، به همین مقدار گواهى قناعت کرده او را با تازیانه کیفر کن، و آنچه از اموال که در اختیار دارد از او باز پس گیر، سپس او را خوار دار، و خیانتکار بشمار، و طوق بد نامى به گردنش بیفکن.[۱۲]

 

  • یکى دیگر از آنها، آگاهى از بودجه‏اى است که به منشیان و خزانه‏داران [کارمندان امور اقتصادى و مالى و دارایى کشور] مى‏رسد. در این موارد سستى به خود راه مده و تأخیر روا مدار و براى هر یک از این امور سرپرستى قرار ده تا بر آنها آنچنان نظارت‏ نماید که تو آسوده خاطر شوى.[۱۳]

 

  • بنابراین به بازرگانان احترام گذار و راههایشان را ایمن ساز و حقوقشان را محفوظ دار که آنان مردمى آرام و مسالمت جوى‏اند که نه از فتنه‏گری هایشان هراسى است و نه از توطئه و آشوبشان حذرى. آرزوى آنان این است که امنیّت برقرار باشد و سلطان پایدار. پس به کار آنان نظارت‏ کن، خواه در اقامتگاه تو باشند و خواه در شهرهاى دیگر تو.[۱۴]

 

  • و قرار بده براى هر کارى از آنها کسی را که در آنها نظارت‏ کند از حکمروایانت تا آسوده خاطر باشى‏[۱۵]

 

  • پس تقواى الهى را پیشه سازید، خدایى که در برابر نظارت‏ او هستید، و مهار زندگى شما در دست قدرت او، و تغییرتان از حالى به حالى به دست نیروى اوست، اگر پنهان کنید مى‏داند، و اگر آشکار نمایید ثبت مى‏کند، نگهبانان با کرامتى را بر شما موکّل کرده که حقّى را از قلم نمى‏اندازند، و چیزى را بیهوده ثبت نمى‏کنند.[۱۶]

 

  • خداوند فرشته‏اى بر نماز مى‏گمارد که کارى جز (نظارت‏ بر آن) ندارد.[۱۷]

 

  • ابن هرمه ناظر بازار اهواز بود. خیانتى کرد و على «ع» از آن خیانت آگاه گشت، به رفاعه بن شدّاد بجلّى- فرماندار خود در اهواز- چنین نوشت: هنگامى که نامه مرا خواندى، ابن هرمه را از نظارت‏ بازار برکنار دار، و او را به مردم معرّفى کن، و به زندانش افکن، و رسوایش ساز، و به همه بخشهاى تابع «اهواز» بنویس که من این گونه عقوبتى (شدید) براى او معیّن کرده‏ام. مبادا در مجازات او غفلت یا کوتاهى کنى، که نزد خداوند خوار مى‏شوى‏[۱۸]

 

  • سلیمان (ع) به جنّیان فرمان داد برایش قصرى از بلور بسازد، و در همان حال که در میان قصر به عصاى خود تکیه زده بود و بر اعمال جنّیان نظارت‏ مى‏فرمود،[۱۹]

 

  • پیامبر خدا صلى الله علیه و آله درباره حساب‏رسى به خویش که بر امیر لازم است، فرمود: … تا آنجا که پیامبر خدا صلى الله علیه و آله درباره امور قاضیان که امیر باید بر آنها نظارت‏ داشته باشد، مى‏فرماید: در موضوع دادرسى میان مردم چونان کسى که آشنا با جایگاه دادرسى در نزد خداست نظارت‏ داشته باش.[۲۰]

 

 

مراقبت و نظارت در سخن متخصصان دین

امر به معروف و نهى از منکر نه کار یک نهاد و ستاد فرمایشى است و نه از فرد و گروهى ناآراسته به دانش و عملکرد و اندیشه پرجاذبه و شایسته و مترقى- گرچه هدف آنان هم نیک باشد- ساخته است. … چرا که این دو اصل مترقى اگر از مسخ و تحریف قدرتها و تاریک‏اندیشى‏ها مصون بمانند در حقیقت ترسیم‏کننده آزادى بیان و قلم، نقد و انتقاد، دلیل خواهى و چون و چرا، نظارت‏ بر روند امور و شئون جامعه و حکومت، و نقد پذیر و پاسخگو خواستن صاحبان قدرت و امکانات در برابر مردم است و در همان حال رساترین دلیل بر لزوم روزنامه‏ها و مطبوعات آزاد، تریبون‏ها و منبرهاى مستقل، رسانه‏ها و فرستنده‏هاى مردمى، دعوت‏ها و احزاب و گروه‏هاى متنوع و متعدد در قلمرو حق و عدالت است تا بتوانند در پرتو این اصول مترقى از حقوق و آزادى مردم پاس داشته و ناظر هوشمند و مراقب قانون‏گرایى و قانونمدارى صاحبان قدرت و توده‏هاى مردم باشند و در صورت لزوم آنان را امر به معروف و یا نهى از منکر کنند.[۲۱]

 

امام عصر (عج) در این زمان در میان ما حضور دارند و کلیه اعمال ما تحت نظارت‏ مستقیم آن حضرت قرار دارد و آن حضرت لحظه‏اى از احوال شیعیان خود غافل نیست‏[۲۲]

 

براى حکومت اسلامى در راه مبارزه با اسراف میدانى گسترده وجود دارد، و دستگاه حکومت باید در این موارد به کار برخیزد: … (۴)- نظارت‏ قاطع و دقیق بر تولید، تا تولیدکنندگان به هیچ وجه نتوانند از لحاظ کمّى و کیفى تولید را، براى مقاصد سودجویانه خویش که مضربه حال اجتماع است، مورد سوء استفاده قرار دهند.[۲۳]

 

 

——————————-

[۱] النساء- ۱

[۲] ق – ۱۸

[۳] احزاب، ۵۲

[۴] مائده، ۱۱۷

[۵] ق، ۱۸

[۶] العصر، ۳

[۷] راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۷۴ش. ج‏۴ ؛ ص۴۶۲

[۸] راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۷۴ش.

[۹] حجرات/۱۲

[۱۰] راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۷۴ش. ص ۸۳

[۱۱] نهج البلاغه / ترجمه دشتى ؛ ص۵۷۹

[۱۲] شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه / ترجمه دشتى – ایران ؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۷۹ش.

[۱۳] تحف العقول / ترجمه حسن زاده / ۲۳۷ / فرمان أمیر المؤمنین على علیه السلام به مالک اشتر ….. ص : ۲۰۷

[۱۴] تحف العقول / ترجمه حسن زاده / ۲۳۳ / فرمان أمیر المؤمنین على علیه السلام به مالک اشتر ….. ص : ۲۰۷

[۱۵] مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، کتاب الروضه در مبانى اخلاق ( ترجمه جلد ۷۴ بحار الأنوار) – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۶۴ش. ص۲۷۴

[۱۶] شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه / ترجمه انصاریان – قم، چاپ: اول، ۱۳۸۸ ش.ص۱۷۳

[۱۷] ابو بصیر از امام صادق علیه السّلام؛ ابن بابویه، محمد بن على، پاداش نیکیها و کیفر گناهان / ترجمه ثواب الأعمال – قم، چاپ: اول، ۱۳۸۱ش. ص۵۸۱

[۱۸] حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على، الحیاه / ترجمه احمد آرام – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۰ش. ج‏۶ ؛ ص۶۱۵

[۱۹] (علل الشرائع) با استناد به ابو بصیر از امام باقر (ع) نقل مى‏کند، جزائرى، نعمت الله بن عبد الله، قصص الأنبیاء ( قصص قرآن – ترجمه قصص الأنبیاء جزائرى) – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۱ ش. ص۵۴۳

[۲۰] ترجمه جامع أحادیث الشیعه / ج‏۳۰ / ۹۱ / باب ۱ ص : ۶۷

[۲۱] ابن نما حلى، جعفر بن محمد، در سوگ امیر آزادى ( ترجمه مثیر الأحزان ) – ایران ؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۸۰ ش. ص ۲۷

[۲۲] جزائرى، نعمت الله بن عبد الله، قصص الأنبیاء ( قصص قرآن – ترجمه قصص الأنبیاء جزائرى) – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۱ ش. ص ۸۵۹

[۲۳] حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على، الحیاه / ترجمه احمد آرام – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۰ش. ص ۳۴۰

دیدگاه خود را به ما بگویید.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.