کنترل و نظارت از نگاه دین | وب سایت مهندس علي ماهرالنقش


سرویس فرهنگی از کتاب ” مدل مدیریت جامع فرهنگ ” در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی رونمایی شد. یکشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۷:۴۱ . . به گزارش خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، در جلسه امروز (۱۴ آذرماه) کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی از کتاب “مدل مدیریت جامع فرهنگ” رونمایی شد. کتاب “مدل مدیریت جامع فرهنگ” […]

بازنشر از سایت الف/ . هم زمانی انتشار این مقاله با ابلاغ سیاست های کلی انتخابات، توسط مقام معظم رهبری (مدظله العالی) را به فال نیک می گیرم، و امیدوارم بتوانیم شبیه سازی اندکی از شرایط نموده و ضرورت بازمهندسیِ نظام انتخاباتی و بازنگری جدی در شاخص­های تأیید صلاحیت­ها را در حد مقدور تبیین نماییم. […]

در هفته پدافند غیر عامل، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان کتاب شبیه سازی بحران “Crisis Simulation” را منتشر نمود.   هر که در عاقبتِ کار نِگَریست، در عاقبتْ نَگِریست ******* کشور ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی طبیعی و سیاسی آن و نیز بروز و ظهور انقلاب اسلامی در آن، در معرض تهدیدات جدّی طبیعی و بشرساز […]

موضوع مدیریت بحران یکی از نیازهای آموزشی سازمان هایی است که در یکی از عرصه های اقتصادی، صنعتی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و دفاعی فعالیت می نماید. چرا که هر سازمانی دارای رقبایی است که در صدد پیشی گرفتن از او در عرصه بازار هستند؛ و بحران سازی از سوی رقبا در شرایط فعلی امری طبیعی […]

کلمه سناریو از عبارت لاتین (Scenario) گرفته شده، و دارای معنی واحد، و تعابیر متفاوتی در حوزه های مختلف کاربردی آن است. در عالم هنر کلمه سناریو به عنوان متن یا نمایشنامه ای است که فیلم یا تئاتر بر اساس آن تولید و ایجاد می شود. در این متن تمامی عوامل فیلم، نقش آنها، دیالوگ […]

ساختار شکست کار معادل کلمه لاتین Work Breakdown Structure – WBS است. کاربرد این واژه که در بر گیرنده یک ابزار کارآمد در سیستم های کاری مختلف است، تسهیل کننده و سازماندهی کننده در انجام یک پروژه، یک موضوع، و یا یک فعالیت است. بدین صورت که آن مقوله را در سطوح مختلف تقسیم­بندی می­کند، […]

دو چالش اصلی امروز فرهنگ کشور، یکی عدم وجود نظام جامع فرهنگ است تا همه داشته ها، قوت ها، توانمندی ها و امکانات خود را در یک منظومه واحد و منطقی قرار داده و در راستای ارتقاء سطح فرهنگ به کار گیریم، و دیگری عدم تدوین مدل های عملیاتی و اجرایی دینی (عدم تدوین سبک […]

شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی از شجره های طیّبه ای است که پس از انقلاب اسلامی به دست مبارک امام خمینی (ره) غرس شده و در طول زمان حیات خود، همواره از حمایت بی بدیل رهبری معظّم انقلاب بهره مند بوده است. لیکن فرآیند عملکردی، میزان اثربخشی، نوع سازمان دهی و پاره ای مسائل دیگر […]

چاپ این نوشته

کنترل و نظارت از نگاه دین

 

بر اساس تعاریف رایج، مدیریت فرآیند به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه‌ریزی، سازماندهی، بسیج منابع و امکانات، هدایت و کنترل است که برای دستیابی به اهداف سازمانی و بر اساس نظام ارزشی موردقبول صورت می‌گیرد. (رضائیان, اصول مدیریت, ۱۳۹۱)

و برای مدیریت اجزایی برشمرده اند، مانند موارد زیر:

  • هدف‌گذاری
  • برنامه‌ریزی
  • سازمان­دهی
  • تصمیم‌گیری
  • هدایت و رهبری
  • ارتباطات
  • هماهنگی
  • کنترل و ارزیابی

 

در اینجا کنترل (نظارت)، شامل فعل یا افعالی است در مدیریت که تسلط قدرتمندانه دانشی بر کلیه اجزاء موجود در یک سازمان را برای جلوگیری از ایراد و اشکال و خطا و اصلاح نمودن آن‌ها را بر اساس شاخص‌ها اثبات می‌کند.

با این مقدمه می خواهیم مروری کنیم بر مفاهیم دینی ما در موضوع کنترل، نظارت و مراقبت در سازمان.

خداوند کریم یکی از ارکان مدیریت در نظام هستی را کنترل، نظارت و مراقبت برشمرده است، که در ادامه به تعدادی از آنها اشاره می شود.

 

مراقبت و نظارت در آیات قرآن

  • إِنَّ اللَّهَ کاَنَ عَلَیْکُمْ رَقِیبًا یعنی: زیرا خداوند، مراقب شماست.[۱]
  • إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلَیْکُمْ رَقیباً یعنی: همانا خدا مراقب اعمال شما است.[۲]
  • وَ کانَ اللَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ رَقیباً یعنی: و خدا بر هر چیز مراقب بوده است.[۳]
  • وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهیداً ما دُمْتُ فیهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنی‏ کُنْتَ أَنْتَ الرَّقیبَ‏ عَلَیْهِمْ وَ أَنْتَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهیدٌ

یعنی: و تا در میان ایشان بودم شاهد اعمال‏شان بودم پس از اینکه مرا بسوى خود خواندى تو خودت مراقب و شاهد بر آنان بودى و تو بر هر چیز شاهدى.[۴]

 

 

  • ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَیْهِ رَقیبٌ‏ عَتیدٌ

یعنی: هیچ سخنى در فضاى دهان نمى‏آورد مگر آنکه در همانجا مراقبى آماده است.[۵]

 

  • وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ[۶]

یکى از مزایاى منحصر بفردى که فقط در دین اسلام هست ضمانت اجرائى آن است که بر خلاف سایر قوانین و مقررات دینى و حکومتى سایر ملت‏ها در اسلام بر سه اصل استوار است:

۱- اجراى قانون تشویق و تنبیه یا مجازات مجرمین.

۲- تربیت و ارشاد و تعلیم از کودکى تا پیرى.

۳- نظارت همگانى بر یکدیگر و نقش مردم در این امور و این اصل سوم ویژه اسلام است.[۷]

 

  • کُلُّکُمْ‏ رَاعٍ‏ وَ کُلُّکُمْ مَسْئُولٌ عَنْ‏ رَعِیَّتِهِ

اسلام دارای سه ضمانت اجرا یا سه رکن اساسى در حکومت اسلامى هست:

اوّل- ایجاد ایمان و رشد تربیت فطرى و وجدانى انسانها

دوّم- ضمانت اجرایى مکتب اسلام، نظارت همگانى و دادن مسئولیّت به عموم افراد در کار یکدیگر است، در کار حکومت نظارت در اجراى کار قانونى با گزینش انسانهاى عالم و پرهیزکارى که بدون هوى و هوس و بدون روحیه عوامفریبى گردد، بدون حب دنیا و جاه طلبى، امّا با داشتن روحیّه ایثار، شجاعت و فداکارى باشند انجام مى‏دهد زیرا قرآن مى‏گوید: کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ (آل عمران-۱۰۴)

[۸]

 

  • وَ لا تَجَسَّسُوا[۹] این حکم اخلاقى است که در سوره‏اى بنام حجرات یعنى همانجایى که انسانها به زندگى خصوصى و نه اجتماعى مشغولند آمده است … و ربطى به نظارت عمومى که یکى از ارکان ضمانت اجرائى احکام حکومت اسلامى است ندارد زیرا در حکومه اسلامى همه بایستى بر یکدیگر و امور اجتماعى و سیاسى کشور که سرنوشت همگان به آنها بستگى دارد نظارت داشته باشند تا خطراتى حیات فرد و جامعه را تهدید نکند زیرا در آیات متعدّد گفته است: کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ (آل عمران/۱۱۰) [۱۰]

 

مراقبت و نظارت در سخن معصومین ع

در ادبیات و نیز سیره ائمه معصومین علیهم السلام و پیامبران سلف نیز در باب مراقبت و کنترل و نظارت موارد بسیاری وجود دارد، که در ادامه تعدادی نقل شده است.

 

  • سپس رفتار کارگزاران را بررسى کن، و جاسوسانى راستگو، و وفا پیشه بر آنان بگمار، که مراقبت و بازرسى پنهانى تو از کار آنان، سبب امانت دارى، و مهربانى با رعیّت خواهد بود.[۱۱]

 

  • و از همکاران نزدیکت سخت مراقبت کن، و اگر یکى از آنان دست به خیانت زد، و گزارش جاسوسان تو هم آن خیانت را تأیید کرد، به همین مقدار گواهى قناعت کرده او را با تازیانه کیفر کن، و آنچه از اموال که در اختیار دارد از او باز پس گیر، سپس او را خوار دار، و خیانتکار بشمار، و طوق بد نامى به گردنش بیفکن.[۱۲]

 

  • یکى دیگر از آنها، آگاهى از بودجه‏اى است که به منشیان و خزانه‏داران [کارمندان امور اقتصادى و مالى و دارایى کشور] مى‏رسد. در این موارد سستى به خود راه مده و تأخیر روا مدار و براى هر یک از این امور سرپرستى قرار ده تا بر آنها آنچنان نظارت‏ نماید که تو آسوده خاطر شوى.[۱۳]

 

  • بنابراین به بازرگانان احترام گذار و راههایشان را ایمن ساز و حقوقشان را محفوظ دار که آنان مردمى آرام و مسالمت جوى‏اند که نه از فتنه‏گری هایشان هراسى است و نه از توطئه و آشوبشان حذرى. آرزوى آنان این است که امنیّت برقرار باشد و سلطان پایدار. پس به کار آنان نظارت‏ کن، خواه در اقامتگاه تو باشند و خواه در شهرهاى دیگر تو.[۱۴]

 

  • و قرار بده براى هر کارى از آنها کسی را که در آنها نظارت‏ کند از حکمروایانت تا آسوده خاطر باشى‏[۱۵]

 

  • پس تقواى الهى را پیشه سازید، خدایى که در برابر نظارت‏ او هستید، و مهار زندگى شما در دست قدرت او، و تغییرتان از حالى به حالى به دست نیروى اوست، اگر پنهان کنید مى‏داند، و اگر آشکار نمایید ثبت مى‏کند، نگهبانان با کرامتى را بر شما موکّل کرده که حقّى را از قلم نمى‏اندازند، و چیزى را بیهوده ثبت نمى‏کنند.[۱۶]

 

  • خداوند فرشته‏اى بر نماز مى‏گمارد که کارى جز (نظارت‏ بر آن) ندارد.[۱۷]

 

  • ابن هرمه ناظر بازار اهواز بود. خیانتى کرد و على «ع» از آن خیانت آگاه گشت، به رفاعه بن شدّاد بجلّى- فرماندار خود در اهواز- چنین نوشت: هنگامى که نامه مرا خواندى، ابن هرمه را از نظارت‏ بازار برکنار دار، و او را به مردم معرّفى کن، و به زندانش افکن، و رسوایش ساز، و به همه بخشهاى تابع «اهواز» بنویس که من این گونه عقوبتى (شدید) براى او معیّن کرده‏ام. مبادا در مجازات او غفلت یا کوتاهى کنى، که نزد خداوند خوار مى‏شوى‏[۱۸]

 

  • سلیمان (ع) به جنّیان فرمان داد برایش قصرى از بلور بسازد، و در همان حال که در میان قصر به عصاى خود تکیه زده بود و بر اعمال جنّیان نظارت‏ مى‏فرمود،[۱۹]

 

  • پیامبر خدا صلى الله علیه و آله درباره حساب‏رسى به خویش که بر امیر لازم است، فرمود: … تا آنجا که پیامبر خدا صلى الله علیه و آله درباره امور قاضیان که امیر باید بر آنها نظارت‏ داشته باشد، مى‏فرماید: در موضوع دادرسى میان مردم چونان کسى که آشنا با جایگاه دادرسى در نزد خداست نظارت‏ داشته باش.[۲۰]

 

 

مراقبت و نظارت در سخن متخصصان دین

امر به معروف و نهى از منکر نه کار یک نهاد و ستاد فرمایشى است و نه از فرد و گروهى ناآراسته به دانش و عملکرد و اندیشه پرجاذبه و شایسته و مترقى- گرچه هدف آنان هم نیک باشد- ساخته است. … چرا که این دو اصل مترقى اگر از مسخ و تحریف قدرتها و تاریک‏اندیشى‏ها مصون بمانند در حقیقت ترسیم‏کننده آزادى بیان و قلم، نقد و انتقاد، دلیل خواهى و چون و چرا، نظارت‏ بر روند امور و شئون جامعه و حکومت، و نقد پذیر و پاسخگو خواستن صاحبان قدرت و امکانات در برابر مردم است و در همان حال رساترین دلیل بر لزوم روزنامه‏ها و مطبوعات آزاد، تریبون‏ها و منبرهاى مستقل، رسانه‏ها و فرستنده‏هاى مردمى، دعوت‏ها و احزاب و گروه‏هاى متنوع و متعدد در قلمرو حق و عدالت است تا بتوانند در پرتو این اصول مترقى از حقوق و آزادى مردم پاس داشته و ناظر هوشمند و مراقب قانون‏گرایى و قانونمدارى صاحبان قدرت و توده‏هاى مردم باشند و در صورت لزوم آنان را امر به معروف و یا نهى از منکر کنند.[۲۱]

 

امام عصر (عج) در این زمان در میان ما حضور دارند و کلیه اعمال ما تحت نظارت‏ مستقیم آن حضرت قرار دارد و آن حضرت لحظه‏اى از احوال شیعیان خود غافل نیست‏[۲۲]

 

براى حکومت اسلامى در راه مبارزه با اسراف میدانى گسترده وجود دارد، و دستگاه حکومت باید در این موارد به کار برخیزد: … (۴)- نظارت‏ قاطع و دقیق بر تولید، تا تولیدکنندگان به هیچ وجه نتوانند از لحاظ کمّى و کیفى تولید را، براى مقاصد سودجویانه خویش که مضربه حال اجتماع است، مورد سوء استفاده قرار دهند.[۲۳]

 

 

——————————-

[۱] النساء- ۱

[۲] ق – ۱۸

[۳] احزاب، ۵۲

[۴] مائده، ۱۱۷

[۵] ق، ۱۸

[۶] العصر، ۳

[۷] راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۷۴ش. ج‏۴ ؛ ص۴۶۲

[۸] راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۷۴ش.

[۹] حجرات/۱۲

[۱۰] راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۷۴ش. ص ۸۳

[۱۱] نهج البلاغه / ترجمه دشتى ؛ ص۵۷۹

[۱۲] شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه / ترجمه دشتى – ایران ؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۷۹ش.

[۱۳] تحف العقول / ترجمه حسن زاده / ۲۳۷ / فرمان أمیر المؤمنین على علیه السلام به مالک اشتر ….. ص : ۲۰۷

[۱۴] تحف العقول / ترجمه حسن زاده / ۲۳۳ / فرمان أمیر المؤمنین على علیه السلام به مالک اشتر ….. ص : ۲۰۷

[۱۵] مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، کتاب الروضه در مبانى اخلاق ( ترجمه جلد ۷۴ بحار الأنوار) – تهران، چاپ: دوم، ۱۳۶۴ش. ص۲۷۴

[۱۶] شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه / ترجمه انصاریان – قم، چاپ: اول، ۱۳۸۸ ش.ص۱۷۳

[۱۷] ابو بصیر از امام صادق علیه السّلام؛ ابن بابویه، محمد بن على، پاداش نیکیها و کیفر گناهان / ترجمه ثواب الأعمال – قم، چاپ: اول، ۱۳۸۱ش. ص۵۸۱

[۱۸] حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على، الحیاه / ترجمه احمد آرام – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۰ش. ج‏۶ ؛ ص۶۱۵

[۱۹] (علل الشرائع) با استناد به ابو بصیر از امام باقر (ع) نقل مى‏کند، جزائرى، نعمت الله بن عبد الله، قصص الأنبیاء ( قصص قرآن – ترجمه قصص الأنبیاء جزائرى) – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۱ ش. ص۵۴۳

[۲۰] ترجمه جامع أحادیث الشیعه / ج‏۳۰ / ۹۱ / باب ۱ ص : ۶۷

[۲۱] ابن نما حلى، جعفر بن محمد، در سوگ امیر آزادى ( ترجمه مثیر الأحزان ) – ایران ؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۸۰ ش. ص ۲۷

[۲۲] جزائرى، نعمت الله بن عبد الله، قصص الأنبیاء ( قصص قرآن – ترجمه قصص الأنبیاء جزائرى) – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۱ ش. ص ۸۵۹

[۲۳] حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على، الحیاه / ترجمه احمد آرام – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۰ش. ص ۳۴۰

دیدگاه خود را به ما بگویید.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.